Oturum Aç
Şirket Kuruluşu 
Türkçe>Yatırım Ortamı>Şirket Kuruluşu

Şirket Kuruluşu 

YABANCI SERMAYELİ ŞİRKET KURULUŞU

Türkiye’deki yabancı sermaye mevzuatının temelinde, ayrım gözetmeme ve eşit muamele ilkeleri yatar. Yabancı yatırımcılar yerli bir şirketle aynı konuma sahiptirler. Yabancı sermayeli bir şirketin sermaye veya yönetim yapısı içinde Türk katılımcı olmasını gerektirecek herhangi bir hüküm bulunmamaktadır; bir şirket %100 yabancı sermaye ile kurulabilir. Hemen hemen bütün sektörler yabancı yatırıma açıktır. Ancak tüzel kişilik olarak gayrimenkul veya mülkiyetten gayri aynî haklar edinmek isteyen yabancı yatırımcılar için belirli bazı kısıtlamalar bulunmaktadır. Son zamanlarda yapılan değişikliklere göre gayrimenkul veya mülkiyetten gayri aynî haklar edinmek isteyen yabancı sermayeli şirketler bu tür yatırımları, bu yatırımlara ilişkin faaliyetlerin ana sözleşmelerinde, şirketin amaçları arasında yazılı olması şartıyla yapabileceklerdir. 
 
Yabancı yatırımlar için izin verilmesi sisteminden izleme sistemine geçilmesi ve hem yerli hem de yabancı yatırımcıların iş kurulumu önündeki gereksiz muamelelerin ortadan kaldırılması suretiyle şirket kuruluşu prosedürleri büyük ölçüde basitleştirilmiştir.


Türkiye’deki Başlıca Şirket Türleri

Türkiye’deki başlıca şirket türlerinin temel özellikleri aşağıdaki gösterilmektedir.

- Anonim Şirketler

Bir anonim şirket, en az beş gerçek veya tüzel kişinin ortak olarak katılımıyla kurulur. Bir anonim şirketin kuruluşu için gerekli asgari sermaye tutarı 50,000 TL'dir. Hisse senetlerinin nominal değeri 0,01 TL’den az olamaz.

Anonim şirket; kendine has bir ünvan ve sermayesi önceden belirlenip hisselere ayrılmış bir şirket türü olarak tanımlanabilir. Anonim şirketlerin yapısı ve organizasyonu Türk Ticaret Kanunu’nda belirlenmiş hükümlere tabidir. 250’den fazla hissedara sahip olan veya borsada kote edilmiş hisse veya tahvil çıkarmış anonim şirketler, Sermaye Piyasası Kurulu hükümlerine tabidirler.

Anonim şirketlerin sermayesi, her biri eşit değerdeki hisselere bölünmüştür. Anonim şirketin sermayesini temsil etmek üzere, ciro edilebilir mahiyette hisse senetleri çıkartılabilir. Bu hisse senetleri hamiline veya nama yazılı olabilirler. Şirket ana sözleşmesinde, nama yazılı hisselerin el değiştirmesini kısıtlayıcı özel bir hüküm olmadığı sürece, bu tip hisseler yönetim kurulunun onayıyla başkasına devredilebilir. Bununla birlikte, hamiline yazılı hisse senetleri Türk Ticaret Kanunu’ndaki hükümlere bağlı olarak, başkaca herhangi bir kısıtlamaya tabi olmaksızın başkasına devredilebilir.

Anonim şirketlerde kararlar çoğunluk oyuyla alınır. Ancak Türk Ticaret Kanunu’nda küçük hisse sahiplerinin haklarını koruyan bazı özel hükümler de bulunmaktadır.

Anonim şirketlerde Yönetim Kurulu, şirketi temsil ve ilzam yetkisine sahiptir. Yönetim Kurulu asgari üç üyeden oluşur. Ancak temettü dağıtımı, yönetim kurulu üyelerinin ve denetçilerin atanması, şirket ana sözleşmesinin tadili, sermaye artırımları ve esas sözleşmede belirlenmiş bulunan diğer önemli hususlar, Genel Kurul’un onayına tâbidir.

Anonim şirketlerin daimi bir denetçi atamaları gerekir, ancak denetçinin yıllık genel kurul toplantılarında şirket hissedarlarına bazı raporlar sunmaktan başka özel bir görevi yoktur. 

İki tür kanuni yedek akçe bulunmaktadır. Birinci yedek akçe, vergi sonrası karın yüzde beş’i kadar ayrılır. Toplam birinci yedek akçe, ödenmiş sermayenin % 20’sine ulaşıncaya kadar ayrılabilir. İkinci yedek akçe, sadece temettü dağıtımı yapıldığında ayrılır.  Ortaklara dağıtılan temettünün % 10’u tutarında ikinci yedek akçe ayrılır. Bu ihtiyat akçesinin ayrılmasında bir tavan bulunmamaktadır.

- Limited Şirketler

Limited şirketler en az 2 en çok 50 ortaklı olmak üzere gerçek veya tüzel kişilerce kurulurlar. Asgari sermaye tutarı 5000 TL'dir. Her ortak en az 25 TL veya 25 TL’nin katları kadar sermaye taahhüdünde bulunur.

Limited şirketler bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteremezler.

Limited şirketlerin yönetim organları Ortaklar Kurulu ve Müdürlerden oluşur.  Şirketin yönetim ve temsil yetkilerinin müdürlere devredilmesi mümkündür.

Limited şirketlerde ortak sayısının 20’den fazla olması haline Denetçi(ler) atanır. 

Atanmış müdür şirketi yönetmeye yetkilidir. Müdürler, bir anonim şirketteki yönetim kurulu üyelerine benzer bir pozisyona sahiptir.

Ana sözleşmenin değiştirilmesi, müdür ve denetçilerin atanmaları ve işlerine son verilmesi ve kar dağıtımı, ortaklar kurulu kararını gerektirir.

Limited şirketlerde hisse senedi çıkarılmaz. Pay devirlerinin, sermayenin en az %75’ini temsil edecek şekilde, ortakların en az %75’i tarafından onaylanması gerekir.

- Şube

Yabancı bir kuruluşun şubesi ayrı bir tüzel kişilik değildir. Şubenin resmi işyeri ünvanı, “şube” ibaresini taşımalıdır. Yabancı banka ve sigorta şirketlerinin şubeleri özel kurallara tabidir.

Şube kuruluşu için asgari bir sermaye şartı yoktur, ancak şubenin faaliyetleri için gereken fonlar şirket merkezi tarafından sağlanır. Şubenin yükümlülükleri, şirket merkezindeki varlıkların teminatı altındadır. 

Bir şirketin şubesi, sadece şirket merkezinin faaliyet alanlarında faaliyet gösterebilir. Şubelerin yönetim organları olmaz. Yabancı bir kuruluşun Türkiye’deki şubesi, Türkiye’de ikamet eden ve bu göreve şirket merkezince düzenlenmiş bir vekâletname ile atanmış yabancı bir temsilci tarafından yönetilir. Bu vekâletnamede temsilcinin görev ve yetkilerini de tanımlanır.

- İrtibat Büroları

İrtibat bürolarının Türkiye’de özel bir statüsü vardır. Herhangi bir ticari faaliyette bulunmalarına izin verilmemektedir. Türkiye’deki faaliyetleri, Türkiye’deki yatırım imkânları hakkında bilgi toplamak ile pazar araştırması ve fizibilite çalışmalarıyla sınırlandırılmıştır. 

 - Sınırsız Sorumlu Şirketler (Ortaklıklar)

 Adi ortaklıklar (iş ortaklıkları) ve ticari ortaklıklar (Komandit Şirket ve Kollektif Şirket) vardır.

Adi ortaklık, tüzel bir kişilik olmayıp sadece iş ortaklığı şeklinde bir grup girişimcinin biraraya gelmesi ile oluşur. İki veya daha fazla kişi bir anlaşma çerçevesinde adi ortaklık kurabilirler. Adi ortaklıkların kendilerine ait ticari ünvanları olmayacağı gibi, ticaret veya tapu siciline de kayıt olamazlar. Bütün ortaklar eşit haklara sahiptirler ve borç ve yükümlülükler bakımından birlikte ve müteselsil olarak sorumludurlar. Adi ortaklıkların yönetim ve işleyişini ayrıntılı şekilde tarif eden yasal bir çerçeve bulunmamaktadır.
 
Ticari bir ortaklık, ortaklarından bağımsız tüzel kişiliğe sahip yasal bir varlıktır; sınırlı veya genel bir ortaklık komandite olabilir. Sınırlı bir ortaklıkta (Komandit Şirket), genel ortaklar, ortaklığın borçlarına karşı tamamen yükümlü olmakla birlikte, borçlardan sadece ortaklığa koymuş oldukları sermaye miktarına kadar yükümlü olan bir veya daha çok ortak olabilir. Bu tarz bir iş ortaklığı nadiren kurulmaktadır.


Tescil İşlemleri

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ve Ticaret Kanunu ile diğer bazı kanunlarda yapılan değişikliklerden sonra tescil ve kuruluş işlemleri çok büyük ölçüde basitleştirilmiştir. Hem yerli hem yabancı yatırımcılar için karmaşık ve zaman alıcı prosedürler kaldırılmış ve yapılacak işlem sayısı azaltılarak aşağıdaki adımlara indirgenmiştir.


Şirketin Tescili

Ticaret Siciline Kayıt

Aşağıdaki belgelerin Ticaret Sicil Memurluğu’na teslim edilmesi gerekmektedir. (Ortakların gerçek veya tüzel kişi olmalarına bağlı olarak talep edilen evraklar değişebilmektedir.)  

•  Noterden tasdikli şirket ana sözleşmesi
•  Sermaye, ortaklar tarafından kuruluş anında yatırılıyorsa, bankadan alınmış ödeme makbuzu
•  Taahhüt edilen sermayenin on binde dördü tutarında Rekabetin Korunması Fonuna yapılan ödemeyi gösterir banka makbuzu
•  Şirketi temsil ve ilzam yetkisine sahip kişilerin imza sirküleri ve pasaport fotokopileri (Türk vatandaşları için nüfus sureti ve ikametgâh senedi)
•  Gerçek kişi olan hissedarların fotoğraf ve pasaport fotokopileri

Vergi Dairesine Kayıt

Kayıt olunacak gün veya kayıt tarihinden bir gün önce, şirketin merkezinin yerleşik bulunduğu yerdeki vergi dairesine başvuru yapmak gerekmektedir. Vergi kayıt numarası alınır ve şirketin yasal defterleri noter tarafından onaylanır.

Noterden tasdikli kira kontratıyla birlikte imza sirküleri ilgili vergi dairesine teslim edilmelidir.
Bu kayıt işlemlerini müteakip kuruluş prosedürleri tamamlanır ve şirket faaliyetlerine başlayabilir. Yukarıdaki kayıt işlemleri tahminen 2-3 işgünü içinde tamamlanmaktadır. 

Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü'ne Başvuru
 
 Kuruluş işlemi tamamlandıktan sonra, bilgi vermek üzere Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulur. 


Şube Kaydı

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na Başvuru

Şubenin bağlı olduğu şirket merkezinin yönetim kurulu veya yetkili organlarının şube açılmasına ilişkin kararı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na teslim edilecektir.

Ticaret Sicili’nde Tescil ve İlanı

Ticaret Sicil Memurluğuna aşağıdaki belgelerin teslim edilmesi gerekmektedir. (Ana şirketin yapısı ve yerleşik bulunduğu ülkeye göre, talep edilen belgeler farklılıklar gösterebilmektedir.)

• Yönetim kurulu veya yetkili organın Türkiye’de bir şube açılmasına dair kararı
• Şubeyi temsil ve ilzam yetkisine sahip kişinin imza örneği ve pasaport fotokopisi (Türk vatandaşları için nüfus sureti ve ikametgah senedi)
• İmza sirküleri yerine geçen, Türkiye’deki yetkili temsilciye verilmiş vekaletname.
• Ana şirketin bağlı bulunduğu ticaret odasından belge

Vergi Dairesine Kayıt

 Şube için kayıt prosedürü şirketlerle aynıdır. 

Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü'ne Başvuru
 
 Kuruluş işlemi tamamlandıktan sonra, bilgi vermek üzere Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunulur.  
 

İrtibat Bürosu Kayıt İşlemleri


İrtibat bürosunun kayıt prosedürü kısaca şöyledir:

• Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne müracaat
• Vergi dairesine müracaat

Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’nden izin alınmasından sonraki bir ay içinde vergi dairesine başvuruda bulunulmalıdır. İrtibat bürosunun kendisi vergiye tabi olmayıp çalışanlar da gelir vergisinden muaftır ancak gerçek kişilere yapılan kiralama ödemelerinden doğan vergi yükümlülükleri ve maaş ödemelerinde yapılacak damga vergileri için vergi dairesi kaydı gerekmektedir. 
 
Mevcut  Bir Şirketin Devir Alınması

Yabancı bir yatırımcı önceden bir izin veya onaya ihtiyaç duyulmaksızın,  halihazırda mevcut bir şirketin hisselerini tamamen veya kısmen satın alabilir. Mevcut bir firmanın yabancı bir yatırımcı tarafından devir alınmasına ilişkin özel bir düzenleme veya bir kısıtlama yoktur. 

Yabancı yatırımcılar, İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında serbestçe hisse senedi de alabilirler.

Anonim bir şirketin hisselerinin satın alınmasında geçerli genel şartlar şöyledir:

• Hisse senetlerinin basılı olduğu durumda, hisse senedi kupürlerinin satıcı tarafından alıcıya ciro edilmesi ve teslim edilmesi

• Hisse senetlerinin basılı olmadığı durumda, yazılı hisse devir sözleşmesi yapılması

• Hisselerin kaydına dair Yönetim Kurulu kararının ortaklar pay defterine kayıt edilmesi

• Hisselerin yeni sahibinin adına ortaklar pay defterine kayıt edilmesi

• Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne bildirimi
 

Bir limited şirketin hisselerinin satın alınmasında geçerli genel şartlar şöyledir:

• Alıcı ve satıcı arasında yazılı ve noterden tasdikli sözleşme yapılması

• Hisse devrinin, şirketin tüzel kişiliğine yazılı olarak bildirilmesi

• Sermayenin en az %75’ini temsil edecek şekilde hissedarların en az %75’inin onayı 

• Hisse devrinin Ticaret sicilinde tescil ve ilanı

• Ortaklar pay defterine kayıt edilmesi

• Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne bildirimi


YASED Investment Environment in Turkey 2010 Raporu'ndan alınmıştır.

Raporun tamamına ulaşmak için tıklayınız. (Rapor dili İngilizce'dir)