Ülkemizin de kurucu üyesi olduğu OECD (İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı) bünyesinde hazırlanan “Uluslararası Ticari İşlemlerde Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet Verilmesinin Önlenmesi Sözleşmesi” 17.12.1997 de Türkiye tarafından imzalanmış, 01/02/2000 tarihli ve 4518 sayılı Kanunla onaylanarak Anayasanın 90. maddesi uyarınca iç hukukun bir parçası haline gelmiştir. Sözleşmeye şu anda 38 ülke taraftır.
Sözleşmede yabancı kamu görevlisi tanımı yapılarak üye ülkelere uluslararası ticari bir işlemde yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesinin suç olarak kabul edilmesi istenilmektedir. Suçtan menfaat sağlayan tüzel kişilere adli, idari ve medeni yaptırımlar uygulanmasını öngören sözleşmeye göre; üye ülke temsilcilerinden kurulan Çalışma Grubu ile sözleşmenin üye ülkelerde uygulanmasının izlenmesini içeren bir mekanizma kurulmuştur.
Bu izleme mekanizmasına göre her üye ülke, Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu sekreteryası ve iki üye ülke yetkililerinden oluşan heyet tarafından incelenmekte ve hazırlanan rapor Çalışma Grubunda görüşülerek karara bağlanmaktadır.
01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 252/ 5. maddesinde “yabancı kamu görevlisi”ne rüşvet verilmesi eylemi cezaî yaptırıma bağlanmıştır. Anılan fıkrada, “yabancı kamu görevlisine, uluslararası ticarî işlemler nedeniyle, bir işin yapılması veya yapılmaması veya haksız bir yararın elde edilmesi veya muhafazası amacıyla, doğrudan veya dolaylı olarak yarar teklif veya vaat edilmesi veya verilmesi de rüşvet sayılır” denmek suretiyle yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesi suçunun tanımı yapılmıştır.
Taraf ülkelerin Sözleşme’ye uyumunun değerlendirilmesi amacıyla OECD tarafından Nisan 1999 tarihinde başlatılan iki aşamalı gözetim prosedürüne göre;
-Birinci Aşamada; ülkelerin mevzuatlarının Sözleşme’ye uygunluğu değerlendirilirken,
-İkinci Aşamada, ülkelerin Sözleşme’yi etkin olarak uygulayıp uygulamadıkları incelenmektedir.
Ülkemizin Birinci Aşama İncelemesi 11-13 Şubat 2004 tarihlerinde gerçekleştirilmiş ve 8 Kasım 2004 tarihinde kabul edilmiştir.
Türkiye’ ye yönelik olarak yapılan II. Aşama İncelemesi, 4-7 Aralık 2007 tarihinde Paris’te gerçekleştirilen Çalışma Grubu toplantısında ele alınmış, toplantı sonucunda olağanüstü bir yaptırım olan ve daha önce İngiltere, Japonya, İrlanda ve Lüksemburg için de verilen II. Aşama İncelemesinin tekrarına kararı verilmiştir.
Yeniden ikinci aşama incelemesine karar verilmesinin sebepleri olarak,
-Birleşmiş Milletler Petrol Karşılığı Gıda Programına ilişkin kurulan bağımsız soruşturma komitesinin, 2005 yılında kabul edilen raporunda yer alan 139 Türk Şirketine ilişkin iddialar konusunda Türk makamlarınca iki yıl gecikme ile harekete geçilmiş olması ve Bir şirkete yönelik başlatılan soruşturmanın yeterli araştırma yapılmadan çok erken bir safhada takipsizlikle sonuçlandırılması,
-Sözleşmenin kamuda ve özel sektörde yeterince tanıtılmaması, mevzuatta tüzel kişilerin sorumluluğuna yer verilmemesi,
gibi hususlar dikkate alınarak hazırlanan raporda 15’ten fazla kurumu ilgilendiren toplam 26 tavsiye ile 5 izleme maddesine yer verilmiştir.
Bunun üzerine; Başbakanlık tarafından OECD “Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu” tarafından yürütülen ülke incelemesinden sorumlu koordinasyon görevi Adalet Bakanlığına verilmiştir.
Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü koordinasyonunda ilgili Bakanlıklar ve kuruluşlar ile birlikte “Ulusal Görev Gücü” oluşturularak çalışmalara Şubat 2008’ den itibaren başlanmış, Bakanlar Kurul tarafından hazırlanan taslak Ulusal Programda sözleşme ile ilgili yükümlülüklerin yerine getirileceğine yer verilmiş, öncelikle hakim, savcı, polis ve diğer kamu görevlileri ile özel sektörde bilinç arttırıcı faaliyetler gerçekleştirilerek sözleşme tanıtılmıştır.
Yapılan faaliyetlere Adalet Bakanlığının resmi web sayfasında hazırlanan www.uhdigm.adalet.gov.tr/oecd/oecd.htm adresinde yer verilmiştir. Ayrıca oluşturulan alt komitelerle gerçekleştirilecek mevzuat değişiklikleri ele alınmış, özellikle; suçtan menfaat temin eden tüzel kişilere idari para cezasını öngören ve Kabahatler Kanununda yer alması düşünülen değişiklik Başbakanlığa gönderilmiştir. Kanun taslağı ile ilgili bilgiler www.kgm.adalet.gov.tr/basbakanlik/basbakanlik.html adresinden alınabilir.
09-12 Aralık 2008’ de Paris’ te Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubunda Türkiye’deki gelişmelere ilişkin Adalet Bakanlığı yetkilileri tarafından sunulan sözlü rapor OECD yetkililerince taktirle karşılanmıştır.
Bu aşamada, 19-22 Ocak 2009 tarihlerinde, OECD sekreteryası ile inceleyici ülkeler olan Almanya ve Bulgaristan’ dan uzmanların yer aldığı heyetin Türkiye’ ye gelerek Ankara ve İstanbul’ da kamu ve özel sektör ile yüzyüze görüşmeler yapmaları planlanmıştır. Yapılacak görüşmelerde, uluslararası yolsuzluğun önemli bir ayağını teşkil eden “Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet” suçu ile en üst seviyede mücadele iradesinin bulunup bulunmadığı, bu konuda kamu ve özel sektörü bilinçlendirici faaliyetlerin gerçekleşip gerçekleşmediği incelenecektir.
Geniş bilgi www.uhdigm.adalet.gov.tr/oecd/oecd.htm adresinden temin edilebilir.